İş Güvenliği Ve Sektöre Etkileşimi
MUSTAFA NAZLIER
Sigorta Eksperi
Sigorta sektörü hukuk ile iç içedir. Bir birinden ayrı düşünülemez. Bu yüzden sektörün tüm aktörlerinde hukuk bilgisi aranır. Son 10 yılda değişen tüm yasaların olumlu ve olumsuz birçok etkisi bulunmakta. Bunların içinde iş güvenliği konusunu kapsayan yasayı çok yönlü faydaları olması bakımından ayrıca değerli buluyorum.
Sektör açısından kısa bir gözden geçirme yaparsak poliçe yapım aşamasında sigortalanacak işletmenin risk frekansının anlaşılması, hem de hasar meydana geldikten sonra hasar sebebinin anlaşılması açısından fayda sağlayabilecek en önemli kaynaklardan biri İş Güvenliği Dokümanları ve Kaza Raporlarıdır. İş Güvenliği Uzmanlarının Görev ve Sorumlulukları, “İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumlulukları ve Eğitimleri Hakkındaki Yönetmelik”le düzenlenmekte olup, bu kişilerin yaptıkları iş ve sonuçları bakımından hukuki sorumlulukları bulunmaktadır. Bu nedenle, iş güvenliği uzmanlarının hazırladıkları raporlar, çeşitli kurum ve kuruluşlara sunulmak üzere düzenlenen resmi raporlardır. İşletmelerin risk değerlendirmeleri, işletmede bulunan makine ve tesisatların bakım ve kontrol periyotlarına ilişkin bilgiler, ayrıca kaza durumunda bu kazanın meydana gelmesine yol açan etkenler iş güvenliği uzmanları tarafından zorunlu olarak raporlanmaktadır. Kanuna tabi olan işletmeler 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: Madde 2 – (1) Bu kanun, kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine, çırak ve stajyerler de dâhil olmak üzere tüm çalışanlarına faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanır. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereğince,
50 ve üzeri çalışanı olan işyerleri 30 Aralık 2012’den itibaren iş sağlığı ve güvenliği uzmanlarından hizmet almak zorundadır.
50’den az çalışanı bulunan çok tehlikeli ve tehlikeli işyerleri 1 Ocak 2014’ten itibaren bu yükümlülüğü yerine getirmeye başladı.
50’den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri ile kamu kurum ve kuruluşları ise 1 Temmuz 2016’dan itibaren iş sağlığı ve güvenliği profesyonellerinden hizmet almaya başlayacak.
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kademe kademe uygulamaya alınmakla birlikte, 1 Ocak 2013 tarihinden itibaren, çalışan sayısına bakılmaksızın, tek çalışanı olsa dahi, siteler, apartmanlar da dahil olmak üzere tüm işyerlerinde risk analizi yaptırmak zorunlu hale gelmiştir. Tüm işletmelerin yasa ve yönetmelikler gereği yaptırmakla yükümlü olduğu risk analiz raporlarının poliçe tanzimi aşamasında temini önemli bir bilgi kaynağı oluşturacaktır. Ayrıca, 1 Temmuz 2016 tarihi itibari ile 50’den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri de dahil olmak üzere tüm işletmeler iş sağlığı ve güvenliği uzmanlarından hizmet alacağından, iş güvenliği döküman ve raporlarının poliçe tanzimi öncesinde temini de gündeme getirilebilir. 6331 İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Md. 14 , 5510 Sosyal Sigortalar Kanunu Md.13 gereği,
İş kazası olayı, kolluk kuvvetlerine derhal bildirilmelidir.
İş kazası olayı SGK’ya, olayın meydana gelmesinden (tespitten) itibaren 3 iş günü içinde bildirilmelidir.
İşverenin iş güvenliği uzmanı görevlendirme yükümlülüğü
Madde 5(3) – (1) Mesleki risklerin önlenmesi ve bu risklerden korunulmasına yönelik çalışmaları da kapsayacak iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin sunulması için işveren,
a) Çalışanları arasından dördüncü maddenin birinci fıkrasının (f) bendindeki niteliklere sahip çalışanı, işyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısını dikkate alarak iş güvenliği uzmanı olarak görevlendirir. Çalışanları arasında belirlenen niteliklere sahip personel bulunmaması hâlinde, bu yükümlülüğünü ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden veya yetkilendirilmiş toplum sağlığı merkezlerinden hizmet alarak yerine getirebilir.
(4) İşveren, görevlendirdiği kişi veya hizmet aldığı kurum ve kuruluşlar tarafından iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili mevzuata uygun olan ve yazılı olarak bildirilen tedbirleri yerine getirir.
(5) İşveren, yerine getirilmeyen hususlar varsa gerekçesi ile birlikte talepte bulunan kişiye yazılı olarak bildirir ve bu yazışmaların işyerinde düzenli olarak arşivlenmesini sağlar.
Madde 9 – (1) İş güvenliği uzmanları, aşağıda belirtilen görevleri yerine getirmekle yükümlüdür:
a) Rehberlik;
2) İş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili alınması gereken tedbirleri işverene yazılı olarak bildirmek.
3) İşyerinde meydana gelen iş kazası ve meslek hastalıklarının nedenlerinin araştırılması ve tekrarlanmaması için alınacak önlemler konusunda çalışmalar yaparak işverene önerilerde bulunmak.
4) İşyerinde meydana gelen ancak ölüm ya da yaralanmaya neden olmayan, ancak çalışana, ekipmana veya işyerine zarar verme potansiyeli olan olayların nedenlerinin araştırılması konusunda çalışma yapmak ve işverene önerilerde bulunmak.
b) Risk değerlendirmesi,
1) İş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapılmasıyla ilgili çalışmalara ve uygulanmasına katılmak, risk değerlendirmesi sonucunda alınması gereken sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunmak ve takibini yapmak.
c) Çalışma ortamı gözetimi
1) Çalışma ortamının gözetiminin yapılması, işyerinde iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı gereği yapılması gereken periyodik bakım, kontrol ve ölçümleri planlamak ve uygulamalarını kontrol etmek.
2) İşyerinde kaza, yangın veya patlamaların önlenmesi için yapılan çalışmalara katılmak, bu konuda işverene önerilerde bulunmak, uygulamaları takip etmek; doğal afet, kaza, yangın veya patlama gibi durumlar için acil durum planlarının hazırlanması çalışmalarına katılmak, bu konuyla ilgili periyodik eğitimlerin ve tatbikatların yapılmasını ve acil durum planı doğrultusunda hareket edilmesini izlemek ve kontrol etmek.
ç) Eğitim, bilgilendirme ve kayıt,
2) Çalışma ortamıyla ilgili iş sağlığı ve güvenliği çalışmaları ve çalışma ortamı gözetim sonuçlarının kaydedildiği yıllık değerlendirme raporunu işyeri hekimi ile işbirliği halinde hazırlamak.
5) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nca belirlenecek iş sağlığı ve güvenliğini ilgilendiren konularla ilgili bilgileri, İSG KATİP’e (İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri ile ilgili iş ve işlemlerin genel müdürlükçe kayıt, takip ve izlenmesi amacıyla kullanılan iş sağlığı ve güvenliği kayıt, takip ve izleme programı) bildirmek.
d) İlgili birimlerle işbirliği,
1) İşyeri hekimiyle birlikte iş kazaları ve meslek hastalıklarıyla ilgili değerlendirme yapmak, tehlikeli olayın tekrarlanmaması için inceleme ve araştırma yaparak gerekli önleyici faaliyet planlarını hazırlamak ve uygulamaların takibini yapmak. İş güvenliği uzmanının yetkileri
Madde 10 – (1) İş güvenliği uzmanının yetkileri aşağıda belirtilmiştir:
a) İşverene yazılı olarak bildirilen iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili alınması gereken tedbirlerden hayati tehlike arz edenlerin, iş güvenliği uzmanı tarafından belirlenecek makul bir süre içinde işveren tarafından yerine getirilmemesi hâlinde, bu hususu işyerinin bağlı bulunduğu çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne bildirmek.
b) İşyerinde belirlediği hayati tehlikenin ciddi ve önlenemez olması ve bu hususun acil müdahale gerektirmesi halinde işin durdurulması için işverene başvurmak.
c) Görevi gereği işyerinin bütün bölümlerinde iş sağlığı ve güvenliği konusunda inceleme ve araştırma yapmak, gerekli bilgi ve belgelere ulaşmak ve çalışanlarla görüşmek.
ç) Görevinin gerektirdiği konularda işverenin bilgisi dâhilinde ilgili kurum ve kuruluşlarla işyerinin iç düzenlemelerine uygun olarak işbirliği yapmak.
İş güvenliği uzmanlarının yükümlülükleri
Madde 11,
(2) İş güvenliği uzmanları, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yürütülmesindeki ihmallerinden dolayı, hizmet sundukları işverene karşı sorumludur.
(3) Çalışanın ölümü veya maluliyetiyle sonuçlanacak şekilde vücut bütünlüğünün bozulmasına neden olan iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesinde ihmali tespit edilen iş güvenliği uzmanının yetki belgesinin geçerliliği altı ay süreyle askıya alınır. Bu konudaki ihmalin tespitinde kesinleşmiş yargı kararı, malullüğün belirlenmesinde ise 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 25’nci maddesindeki kriterler esas alınır.
(4) İş güvenliği uzmanı, görevlendirildiği işyerinde yapılan çalışmalara ilişkin tespit ve tavsiyeleri ile 9’ncu maddede belirtilen hususlara ait faaliyetlerini, işyeri hekimi ile birlikte yapılan çalışmaları ve gerekli gördüğü diğer hususları onaylı deftere yazar. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği gereği, İşletmelerde meydana gelebilecek risklerin kontrolünde şu adımlar uygulanmalıdır:
a) Planlama: Analiz edilerek etkilerinin büyüklüğüne ve önemine göre sıralı hale getirilen risklerin kontrolü amacıyla bir planlama yapılır.
b) Risk kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması: Riskin tamamen bertaraf edilmesi, bu mümkün değil ise riskin kabul edilebilir seviyeye indirilmesi konusunda gerekli tedbirler kararlaştırılır.
c) Risk kontrol tedbirlerinin uygulanması: Kararlaştırılan tedbirlerin iş ve işlem basamakları, işlemi yapacak kişi ya da işyeri bölümü, sorumlu kişi ya da işyeri bölümü, başlama ve bitiş tarihi ile benzeri bilgileri içeren planlar hazırlanır. Bu planlar işverence uygulamaya konulur.
ç) Uygulamaların izlenmesi: Hazırlanan planların uygulama adımları düzenli olarak izlenir, denetlenir ve aksayan yönler tespit edilerek gerekli düzeltici ve önleyici işlemler tamamlanır. Sonuç olarak, poliçe düzenleme öncesi risk analizine konu olması dışında tazminat talep edilen tüm hasar dosyalarında (icari, endüstriyel) hadise beyanı, tutanak v.b yerine iş güvenliği uzmanı tutanaklarının talep edilmesi ve tutanak temininin hasar yönetim sürecinde stabil uygulama olarak prosese alınmasının faydalı olacağı görülmektedir. Ayrıca farklı yasaları sektöre katkı bakımından dikkate almamız kaçınılmazdır.
