Kısa Film…

MUSTAFA NAZLIER
Sigorta Eksperi

Yasa ve yönetmelikler sürekli değişiyor, kim dava açarsa açsın yasayı veya yönetmeliği haklı gerekçeler ile değiştirebildiğine göre hatalı veya yanlış olduğunu söyleyebilir miyiz? 

Tüm zamanların en dinamik dönemlerini yaşıyoruz. Tüm taraflarda hiçbir zaman olmadığı kadar aksiyonlu bir değişim dönemi yaşanıyor. Küreselleşme sancıları daha da arttı. Ülke olarak küreselleşmenin merkezine sürükleniyoruz. Bu tür geçiş dönemlerini -ki bu sefer uzun sürecekiyi analiz etmek gerek. Bir doğru çizgi için, iki ayrı sabit nokta gerek. Sektörün taraflarından herhangi birisi şirket, broker, acente ve/veya eksper fark etmez, kendisini sabit bir nokta yaptığında ikinci sabit noktayı aramaya başlıyor, ama mümkün değil; ikinci sabit bir nokta bulamıyor. Bu durumdayken herkes kendi doğrusunu yapabilir. Olursa…

Eksper olarak baktığımda ;
• Yasa ve yönetmelikler sürekli değişiyor, kim dava açarsa açsın yasayı veya yönetmeliği haklı gerekçeler ile değiştirebildiğine göre, hatalı veya yanlış olduğunu söyleyebilir miyiz? İyi tasarlanmamış olabilir mi? ‘Kervan yolda düzülür’ denilerek bir başlangıç var, ama asla sonu gelmeyen düzeltmeler ile 50 yıllık 7397 sayılı kanunla beş yılda yarışır hale geldi… Yasa ve yönetmelikler tekrar değişecek ve değişiyor.

• Sigorta şirketleri; poliçe içeriklerini, primlerini, acentelerini, eksperlerini, anlaşmalı servislerini her şeyini kendileri belirliyor ama zarar ediyor (du… umarım devam etmez). Sektör henüz stabil bir duruma geçemedi. Sigorta şirketlerini bu kadar zorlayan kriterler neler? Sigortacılık faaliyetlerinin modelleme ve tasarımlama çalışmaları ne zaman son bulacak?

Geçmişten bugüne kısa notlar…
Eksperler açısından bir durum tespiti yapmak veya geçmişten bugüne kısa notları hatırlayarak sorgulamak istersek;

• Cari açık çok fazla, yabancı sermaye girişi önemli. Sigorta sektöründe aktif yabancı sermaye Euro Bölgesi aktörleri. Euro Bölgesi’nde ekonomik yapı negatif. Kendi ülkelerinde sigortacılık faaliyet maliyetleri çok çok yüksek. Kârlı, uzun dönem yatırım yapılabilir pazarlar arasında, cazibe merkezi Türkiye. Geçmiş dönem sigortacılık tecrübe ve deneyimi, en yüksek bölge olan ve maliyet yönetiminde her türlü arka plana sahip bölge aktörleri ülkemizde. Şu an tamamen Euro Bölgesi etki alanı içindeyiz. Yurtiçi pazarda bulunmaları için hangi koşullar gerekli? Yasal yapılanmaları neye göre yapıyoruz? Kısa, orta ve uzun vadeli planlar var mı? Sonu nereye gider? Etki alanı belirli mi?

• Son 20 yılın ilk 10 yılında yaklaşık beş sigortacılık genel müdürü değişti. Geçmişte atananların sektörü tanımaya başlamadan bir başka göreve gitmeleri sorun olarak algılanıyordu. Ayrıca koalisyon hükümetleri olması da istikrar açısından önemliydi. Sektörün son 10 yılında tek siyasi yapı ve aynı genel müdür ile devam ediyoruz. Sektörü dışarıdan etkileyen bir faktör olarak son 10 yıldır istikrar var ise bugünü nasıl okumalıyız?

• Büyük sayılar kanunu ile şekil alan sektörün en küçük sayısalı sigorta eksperleridir. (Yaklaşık bin 500 adet) Son 20 yılda hiçbir talepleri kabul görmemiştir. Eksperler kendileri için bir şey yapmak istediklerinde tüm gereklikleri sağlasalar da dikkate alınmamışlardır. Etkin rolleri pasifize edilerek yok sayılma noktasına sürüklenmelerine sebep olunmuştur. Bağımsız ve tarafsız, bilgi ve tecrübe sahibi, saygın olarak tanımlanabilen yapılarını yok sayan her türlü uygulama zaman içinde bilerek veya bilmeyerek kabul görmüştür. Sayısına bakılmadan topluma ve sektöre olan katkıları yönünden desteklenselerdi, sonuç bugüne göre nasıl olurdu? Bu durumdan eksperler olarak ne kadar sorumluyuz? Eksperler kendini tanıyor, tanımlıyor, pozisyon alabiliyorlar mı?

• Türkiye Sigorta Eksperleri Birliği, yasa tasarısı için uzun zaman emek verdikten sonra tasarı hazırlanmış ve sunulmuştur. Eksperler Birliği olarak beklenirken 5684 sayılı kanun içinde TOBB bünyesi içinde İcra Komitesi olarak yapılandırılma kararı alındığı öğrenilmiştir. Sayısı yaklaşık 17 bini bulan acenteler için böyle bir düzenleme gerekebilir, ama eksperler için asla. (Sigorta eksperlerinin TOBB bünyesinde konuşlandırılmasının eksperler açısından doğru ve faydalı olmadığına ilk gün olan inancımı bugün tasdik edilmiş olarak görüyorum. Gerekçeleri ayrı bir inceleme konusu) .

Hiçbir ilerleme kaydedemedik İlk günden bu yana doğru olmadığını ısrarla belirttiğimiz bu hususta hiçbir ilerleme kaydedemedik. Bu konuda maalesef hiçbir görüş, düşünce ve girişimiz dikkate alınmamıştır. Sigorta eksperlerinin kendi bünyelerinde bulunmalarını TOBB’un da ısrarla istemediğini düşünmekteyim. Büyük sayılar kanunu aktif olduğunda, her zaman eksperler için bir yer aranmaktadır. Sayısal bir sorun, siyasal bir sorunla birleştiğinde eksperlerin bugünkü durumu için gayet iyi bile diyebiliriz. Şayet durum bu ise; son beş yıl içinde sigorta sektörünün eksperlere bakışı iyileşmiş midir? Sektörün eksperler ile bugünkü işbirliğine TOBB içinde bulunmak bir katkı sağlamış mıdır? Sigorta sektörü ülke için daha sağlıklı ve sürdürülebilir faaliyetlerinde nasıl bir sigorta eksperi ile çalışmak ister konusu, beş yıl içinde öğrenilmiş midir? Sigorta şirketleri, brokerler, acenteler ve hatta tüketiciler için eksperin pozisyonu ve eksperden beklentiler konulu bir anket yapılmış mıdır? Bilerek, planlayarak, bir amaç için ve inanarak yapılanlar nelerdir?

• Otorite açısından son 10 yıl büyük bir istikrar içinde geçtiğine göre, sigorta sektörünün tasarımı tamamlanmış olmalıdır. Bu tasarım içinde sigorta eksperleri kendi yerlerini anlamış olmalılar.

• Yasa veya yönetmelikle çok iyi bir eksper olunmuyor. İhtiyaç duyulan konularda en iyi bilgi ve tecrübe ile çözüm ortağı olundu ise sadece tercih edilebilir olunuyor. Tercih edilebilir olmak için neleri sağlamalıyız? Değişim içinde doğru bir yer bulmak Ülkemiz sigortacılığının değişen yapısı içinde sigorta eksperleri olarak neleri sağlamalıyız ki, bu değişim içinde kendimize doğru bir yer bulalım. Yakın gelecek, eksperlik mesleğinin tümüyle yeniden tanımlanmasını gerekli kılıyor.” 6456 sayılı Kanun ile yapılan son düzenlemeler ile yeni sektör dizaynı yasal gereklilikler açısından büyük ölçüde tamamlanmış olacak. Takip eden günlerde çıkacak yönetmelikler ile işlevsel olması beklenen model ortaya çıkmış olacak. Yasa ve yönetmelikler beklenmeden örnek vermek gerekirse oto branşında 5 bin TL’ye kadar ekspersiz uygulamalara başlanması. Takip eden günlerde konut ve basit hasarlar içinde ekspersiz uygulamalar başlayacak. Bu model Avrupa pazarlarının aktif çalışma modelidir. Sadece “büyük ve karmaşık” olarak tanımladıkları hasarlar için eksper kullanmaktalar. Yeni modelde hasar yönetim sürecinde iyimser olasılık olarak dosyaların yüzde 85’inde eksper kullanılmayacağı görüşündeyim. Şunu anlamak gerek; eksperler olduğu için sigorta şirketleri var olmadı, sigorta şirketleri faaliyetleri sırasında ihtiyaç duydukları için ve ihtiyaçları kadar eksper kullanmak istediler. Diğer taşeronlar gibi eksperler de günün koşullarına göre sektöre hizmet verdiler. Ayrıca yasa ile eksper kullanmayı zorunlu tutmayız. Bununla uğraşmak yerine eksperlere maaş bağlatmaya çalışmak daha kolay olur. Bu durum malumun ilanı, ancak bunun böyle olmaması için çok yoğun emek verilmesine rağmen bizim, kendimizin, tüm eksperlerin niteliğini, sektör ve tüketici ihtiyaçlarını karşılar hale getiremedik (Böyle olmaması için kimlerin neler yaptığının veya kimlerin zarar verdiğinin şu an bir önemi yok). Eksperler bilinçli, sistemli ve organize olarak sektör ihtiyaçlarını karşılamayı sağlayamadılar.

Sona gelinmedi, sadece yeni bir döneme girildi
Sigorta eksperinin varlığı her zaman bireysel olarak sınırlı kaldı. Bir saptama yapmak gerek; ‘eksperler ile otorite ve sektörün ortak bir şey yapmama sebebine olabilir?’ sorusuna cevap bulmadan bugünkü durum için taraflara bir şey söylenemez. Eksperler olarak sona gelinmedi, sadece yeni bir döneme girildi. Bunu başlangıç sayarak iyi planlanmış stratejilere, projelere ve çalışmalara ihtiyaç var. Bunun için öncelikle durum tespiti yaparak planlamak gerek. Bu aşamada tüm sektörü yakından ilgilendiren ve önemli bir konuyu eksperler olarak ele alabilir miyiz? FRAUD... Tüm dünyada olduğundan daha fazla bir ortalama ile sigorta sektörünü kemiren ana konu, sahte hasarlar ve sigorta sahtekarlıkları. Sektörün ödediği tazminatlardaki payının yüzde 40’a yaklaştığını düşünüyorum. Gerçek dışı hasarlar ve yükseltilen maliyetlerin sektöre verdiği zarar, çok önemli boyutlarda. Ekonomik yapı değiştikçe iyi niyet kavramından uzak, illegal tüm yapılanmaların kolay kazanç kapısı olarak sigorta sektörüne yönelmeleri, ciddi sorun teşkil etmeye başladı. Hasar yönetimlerinde eksper kullanılıyor ise çalışmalarımız ile bu durumu engelleyemediğimiz sonucu çıkar. Rahatsız edici bir durum… Madem ki sektör yeniden tanımlanacak, en büyük sorunun çözümünde tercih edilir en iyi çözüm ortağının sigorta eksperleri olabileceğini ortaya koyabiliriz. Sadece iki konu başlığı, kaybedilen imajı kazanmaya yetecektir.

FRAUD – Gerçek dışı hasarlar Gerçek dışı maliyetler
Bu iki başlığın maliyeti toplamda yüzde 40’a ulaştıysa ve bu olumsuz durumu eksperler ortadan kaldıracak çalışmalar yapabilirse sigorta eksperliğini tüm yönleri ile yeniden tasarlayabiliriz. Sonuç olarak, sigorta sektörü değişti. Bunu eksperler olarak görmemiz gerek. Sabit kalarak bile geriye gittiğimiz ortada. Yeni tasarım içinde eski anlayış ile yer almamız olanaklı değil. Bu tasarımın gereği olarak eksper kullanım şekli, yöntemi ve uygulamaları tamamen değişecek. Tüm bildiklerimizi unutmalıyız. Sektörün yeni tasarımında iyi bir yere/pozisyona sahip olmak için her şeye yeniden başlamak gerek. Böyle bir yenilenmeyi yeni eksperler ile yapmak/planlamak gerek. Bu duruma gelirken hiçbir olumsuz katkıları olmayan yeni düşünceler, enerjiler ve kişiler ile sigorta eksperliğinin yeni şeklini ortaya koyabilirler. Sigorta eksperleri, bağımsız ve tarafsız değildir. Aksine eksperler doğruya taraftır ve doğru olana bağımlıdır.