Sıfır Otomobil Alırken, Hangi Yakıt Türü Daha Avantajlı?

HASAN ALİ GÖZÜKARA

Otoacente

Aracın markası, modeli kullanılan teknolojiler, tasarım özellikleri elbette oldukça önemlidir. Ancak araç satın almayı düşünen kullanıcıların asıl sorunu, bu özelliklere karar verdikten sonra yakıt tipinin belirlenmesidir. Biz de sıfır otomobil alırken hangi yakıt (benzin-dizel) türünün daha avantajlı olduğunu araştırdık.

Gelişen teknolojiler, artan nüfus ile toplu taşımaların yetersiz kalması, hayat temposunun hızlanması gibi faktörler dikkate alındığında günümüzde otomobiller lüks yerine ihtiyaç haline geldi. 2015 yılı Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre Türkiye’nin güncel nüfusu yaklaşık olarak 78 milyon olarak hesaplanmıştır, buna karşılık ülkede trafiğe kayıt sayısı yaklaşık olarak 18 milyondur. Bu veriler ile yapılan hesaplamalar her 100 kişiden 23 kişinin araç sahibi olduğunu göstermektedir. Ortalama bir ailenin nüfusu 4 kişi olduğundan neredeyse her ailede bir araç bulunduğu söylenebilmektedir.

Yakıt, en büyük masraf

Otomobil piyasasında geçmişten günümüze büyük atılımlar gerçekleşmiştir ve her geçen gün gerçekleşmeye devam etmektedir. Hal böyle olunca yeni otomobil alacak kişilerin kafasında oldukça fazla soru işareti oluşmaktadır. Bu sorulardan bazıları; hangi marka otomobil daha iyi, hangi model araçlar daha uygun, otomobillerde olması gereken ideal özellikler nelerdir, en iyi fiyatla en yüksek konforu ve kaliteyi hangi otomobil sunmaktadır şeklindedir. Aracın markası, modeli, kullanılan teknolojiler, tasarım özellikleri elbette oldukça önemlidir; ancak araç satın almayı düşünen kullanıcıların asıl sorunu, bu özelliklere karar verdikten sonra yakıt tipinin belirlenmesidir. Kullanıcılar tarafından uzmanlara en sık yöneltilen soru; “sıfır otomobil alınırken dizel araçları mı yoksa benzinli araçları mı tercih etmek daha iyidir?” sorusudur ve günümüz şartları dikkate alındığında bu soru oldukça yerindedir. Çünkü bir otomobilin en büyük masrafı şüphesiz ki yakıt masrafıdır. Dizel ve benzinli araçlar arasında yakıt tüketimi (100 km’de ortalama kaç Lt yakıt harcadıkları), performansları, periyodik bakım masrafları, parça değişim masrafları gibi temel farklılıklar bulunmaktadır.

Dizel motorun çalışma prensibi

Rudolf Diesel tarafından bulunan, içten yanmalı bir motor tipi olan dizel motorlar, bir gazın (oksijen içeren) sıkıştırılması ile yüksek basınca ulaşması, daha sonra yüksek basınçlı ve sıkıştırılmış olan bu gaza silindirden yakıt püskürtülmesi ile alev alması prensibiyle çalışmaktadırlar. Daha ayrıntılı bahsetmek gerekirse, dizel motorda 4 zamanlı bir çalışma prensibi vardır. Bu 4 zaman; emme zamanı, sıkıştırma zamanı, patlama zamanı ve egzoz zamanıdır.

Emme zamanı

Bu evrede emme subabı açılır. Bu sayede hava ile dolan pistonun aşağıya doğru hareketi sağlanır.

Sıkıştırma Zamanı
Bu evrede içi oksijen içeren bir gaz ile dolan piston yukarı doğru hareket etmektedir. İlk evrede görevini tamamlayan emme subabı kapandığı için gazın çıkış yapabileceği herhangi bir yer bulunmamaktadır. Dolayısı ile pistonun yuları çıkması ile içindeki gaz sıkışır. Sıkıştırılan bu gazın basıncı ve sıcaklığı aşırı derecede artmaktadır (500-700 santigrat derece arası).

Patlama Zamanı

Sıkıştırma evresinin sonunda aşırı derecede ısınmış olan gazın içerisine silindir vasıtasıyla yakıt püskürtme işlemi gerçekleştirilir. Gazın sıcaklığı ve basıncı nedeniyle püskürtülen yakıt (mazot) alev alır ve bir patlama gerçekleşir. Gerçekleşen bu patlamanın ortaya çıkarmış olduğu enerji sayesinde piston aşağıya doğru itilir ve dönme hareketi meydana gelir.

Egzoz Zamanı

Aşağıya inen pistonun içerisinde yanmış ve atık olan gaz meydana gelmiştir. Bu gazın dışarıya atılması işlemi; dönme hareketi yapan pistonun yeniden yukarı çıkması esnasında egzoz subabının açılması ile gerçekleşmektedir. Bu sayede yanmış gaz dışarı atılır ve 4 zaman tamamlanmış olur.

Benzinli motorun çalışma prensibi nasıldır?

Nikolaus Otto tarafından bulunan ve dizel motorlardan daha önceye dayanan benzinli motorlar da 4 zamanlı motorlar arasında bulunmaktadır (Dizel motorların ortaya çıkışında benzinli motorlardan esinlenilmiştir).

Emme Zamanı

Bu evrelerde gerçekleşen işlemlerden bahsedilmek gerekirse; Pistonun sol üst tarafında bulunan emme subabının açılması ile birlikte silindir içerisine hava + benzin karışımı girmektedir (bu hareket; subap açıldıktan sonra pistonun aşağıya doğru gitmesi ile oluşan vakum sayesinde gerçekleşmektedir).

Sıkıştırma Zamanı

İki subapta kapalı olduğundan silindir bloğunun içinde sıkışmış olan hava + yakıt (benzin) karışımı, pistonun yukarıya doğru hareket etmesi ile çok daha fazla sıkıştırılmaktadır. Bu esnada karışımın hem basıncı, hem de sıcaklığı yükselmektedir.

Yanma Zamanı

Sıkıştırılan bu karışım, emme ve egzoz subaplarının ortasında bulunan bujinin (dizel motordaki silindirin yerine benzinli motorda buji bulunmaktadır) ürettiği kıvılcım ile ateşlenmekte ve yanma işlemi gerçekleşmektedir. Yanma aşamasında açığa çıkan enerji ile pistonun (dolayısı ile aracın) hareketi meydana gerçekleşmektedir.

Egzoz Zamanı

Yanma enerjisi ile aşağıya inen piston tekrar yukarı gelirken egzoz subabının açılması ile birlikte, yanmış gazın dışarıya atılması işlemi gerçekleştirilir ve döngü tamamlanmış olur.

Dizel ve benzinli motorlar arasındaki farklılıklar

Çalışma prensipleri birbirine çok benzeyen bu iki motor tipindeki temel farklılıklar;
• Benzinli motorda yakıt ateşlenerek (buji ile) enerjiye dönüşürken, dizel motorda sıkıştırma yöntemi kullanılmaktadır.
• Dizel motorlarda yakıt olarak mazot, benzinli motorlarda ise benzin kullanılmaktadır. Mazotun elde edilmesinde benzin gibi uzun ve zahmetli işlemler gerekmediğinden mazot yakıtı benzine göre daha ucuzdur.
• Genel anlamda dizel motorlarda yakıttan elde edilen enerjinin verimi %40’ın üzerindedir; ancak benzinli motorlarda bu oran %20 seviyesindedir. Yani benzinli motorlar açığa çıkan enerjinin en fazla %20’sini, dizel motorlar ise %40’ını kullanmaktadırlar.
• Yakıt verimliliğinin az olmasına karşın genel anlamda benzinli motorların performansları daha yüksektir; ancak günümüzde çeşitli yenilikler sayesinde dizel motorlar performans açığını kapatmaktadırlar.
• Dizel motorlarda yanma işleminin gerçekleşmesi için sıcaklığın minimum 500 santigrat derece olması gerekmektedir; dolayısıyla aşırı soğuk havalarda eski teknoloji bazı dizel motorların çalışmasında problem yaşanabilmektedir (günümüzde bu tarz sorunlarla pek fazla karşılaşılmamaktadır). Benzinli motorlarda ise ateşleme için buji kullanıldığından böyle bir problem bulunmamaktadır.
• Yakıtının ucuz olmasına karşın, dizel motor fiyatları benzinli motorlara göre daha pahalıdır; bu sebepten dolayı dizel motorlu araçlar benzin motorlu araçlara göre daha pahalı olmaktadırlar

Maliyet hesabı

Yeni otomobil alacak kişilerin kafalarını en çok kurcalayan konulardan birisi olan maliyet konusunda etkili olan faktörler; ortalama benzin ve mazot fiyatları, otomobilin 100 km’de kaç litre benzin / mazot harcadığı, kişilerin bir senede ortalama kaç kilometre yol yaptığı, benzinli ve dizel otomobiller arasındaki fiyat farklılıkları, benzinli ve dizel araçların bakım-onarım ücretleri şeklinde sıralanabilir (bu faktörlere yıpranma payları, tercih oranları vb. bir çok madde eklemesi yapılabilir; ancak maliyeti etkileyen ana faktörler yukarıdakilerdir). Örneğin X bir aracın dizel modeli ele alındığında;
Yakıt: Dizel
Araç Fiyat: 80950 TL
Yakıt tüketimi: 4 lt / 100 km
Mazot fiyatı: 4,20 TL (Fiyatlar yaklaşık fiyatlar olup, değişiklik gözlenebileceğini unutmamak gerekir).
Aynı X aracın benzinli modelinde;
Yakıt: Benzin
Araç Fiyatı: 69150 TL
Yakıt tüketimi: 6,3 lt / 100 km
Benzin Fiyatı: 4,80 TL (Fiyatlar yaklaşık fiyatlar olup, değişiklik gözlenebileceğini unutmamak gerekir).
Yukarıdaki veriler eşliğinde, yılda ortalama 10000 ve 20000 km yol giden bir bireyin yakıt masraflarını ve aradaki farkı hesaplayalım;
Benzinli ile dizel aracın fiyat farkı: 80950 – 69150 = 11800 TL’dir (benzinli araç daha ucuzdur).
Yılda ortalama 10.000 km yol giden kullanıcı için yakıt masrafı;
Dizel için: 10.000 * (4 / 100) * (4,20) = 1.680,00 TL
Benzin için: 10.000 * (6,3 / 100) * (4,80) = 3.024,00 TL
Aradaki fark: 3.024,00 – 1.680,00 =1.344,00 TL (Yıllık)
Fiyat farkını çıkarma süresi: 11.800 / 1.344 = 9 sene (yaklaşık olarak). Yılda ortalama 20.000 km yol giden kullanıcı için yakıt masrafı;
Dizel için: 20.000 * (4 / 100) * (4,20) = 3.360,00 TL
Benzin için: 20.000 * (6,3 / 100) * (4,80) = 6.048,00 TL
Aradaki fark: 6.048,00 – 3.360,00 = 2.688,00 TL (Yıllık).
Fiyat farkını çıkarma süresi: 11.800 / 2.605 = 4,5 sene (yaklaşık olarak).

Otomobilin fiyat farkını iyi hesaplayın

Bu değerler otomobillerin marka ve modellerine göre farklılık gösterseler de birbirlerine yakın çıkacaktır. Yukarıdaki veriler yorumlandığında, 11800 TL’lik farkın yılda 10.000 km yol yaparak 9 senede çıkması için dizel araç almak mantıksız iken, Yılda 20.000 km yol yaparak 4,5 senede dizel alarak bu farkı kapatmak mantıklı bir hareket olacaktır. Dizel ve benzinli otomobillerin periyodik bakım ücretlerinde yüksek miktarda farklılıklar bulunmamaktadır; ancak çeşitli arıza vb. durumlarında dizellerin enjektörleri ve çeşitli parçaları daha pahalı olacaktır. Bu yüzden yukarıdaki hesaplamalar bu tip arızaların olmadığı varsayımıyla gerçekleştirilmiştir.

Şehir içi ve şehirlerarası kullanım, fiyatı etkiler

Sıfır araç alacak sürücülerin dikkat etmesi gereken bir diğer nokta ise; aracın genel anlamda şehir içinde mi, şehirler arasında mı kullanılacağı konusudur. Yukarıdaki yakıt tüketimleri şehir içi ve şehir dışı tüketimlerinin ortalamaları olarak verilmiştir; ancak örneğin şehir içi ağırlıklı kullanımlarda benzinli ve ufak araçlar hem az yakıt harcayarak, hem de yüksek performans sergileyerek tercih sebebi olmaktadır. Bunun zıttı olarak, uzun yol giden ve daha büyük çaplı araçlarda dizel tercih edilmesi maddiyat açısından sağlıklı olacaktır.