Bes mi Pes mi?

ERDOĞAN ERTÜRK

S.M. Mali Müşavir

Türk vatandaşı olup 45 yaşını doldurmamış olanlardan ücret karşılığı çalışanlar, işveren tarafından bir emeklilik sözleşmesiyle emeklilik planına dahil edilecek.
Kamu ve özel sektörde çalışanlar için uygulanacak olan Bireysel Emeklilik Tasarrufu ve Yatırım Sistemi (BES), 1 Ocak 2017 tarihinden itibaren her çalışan için yapılması zorunludur. Düzenleme, 1 Ocak 2017 tarihinde yürürlüğe girecek. Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu, TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilerek, yasalaştı. Buna göre, Türk vatandaşı olup 45 yaşını doldurmamış olanlardan ücret karşılığı çalışanlar, işveren tarafından bir emeklilik sözleşmesiyle emeklilik planına dahil edilecek. İşveren, çalışanını otomatik katılım için emeklilik planı düzenleme konusunda Hazine Müsteşarlığınca uygun görülen şirketlerin sunacağı emeklilik planına dahil edebilecek.

Bakanlar Kurulu yetkili

Çalışanın katkı payı, prime esas kazancının yüzde 3’üne karşılık gelen tutar olacak. Bu oranı iki katına kadar artırmaya, yüzde 1’e kadar azaltmaya veya katkı payına maktu limit getirmeye Bakanlar Kurulu yetkili olacak. Bu tutar en geç, çalışanın ücretinin ödeme gününü takip eden iş günü, işveren tarafından şirkete aktarılacak.
İşveren, katkı payını zamanında şirkete aktarmaz veya geç aktarırsa, çalışanın birikiminde oluşan parasal kayıptan sorumlu olacak. Çalışan, otomatik katılıma ilişkin emeklilik sözleşmesinde belirlenen tutardan daha yüksek bir tutarda kesinti yapılmasını işverenden talep edebilecek. Otomatik BES için 2017 yılında gerekli yükümlülükleri yerine getirmeyen işverenlere, kanun gereği Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından idari para cezası uygulanacaktır.

Devlet katkısı nasıl olacak?

Çalışan adına bireysel emeklilik hesabına ödenen katkı payları üzerinden devlet katkısı sağlanacak. Çalışanın cayma hakkını kullanmaması halinde, sisteme girişte bir defaya mahsus olmak üzere, (1000 TL) bin lira ilave devlet katkısı sağlanacak. Bakanlar Kurulu, bu tutarı yarısına kadar artırmaya veya yarısına kadar azaltmaya yetkili olacak. Emeklilik hakkının kullanılması halinde, hesabında bulunan birikimi en az 10 yıllık, yıllık gelir sigortası sözleşmesi kapsamında kalmayı tercih eden çalışana, birikiminin yüzde 5’i karşılığı ek devlet katkısı ödemesi yapılacak.

Şirketlerin sorumlulukları

Çalışan katkı payının takip ve tahsil sorumluluğu şirkete ait olacak. Şirketlerce, fon işletim gideri kesintisi dışında başka bir kesinti yapılamayacak. İşverenin yükümlülüklerine ve yürürlüğe konulan düzenlemelere uymaması halinde, her bir ihlal için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca 100 lira idari para cezası uygulanacak.

Çalışan sözleşmeden cayabilecek mi?

Çalışan, emeklilik planına dahil olduğunun kendisine bildirildiği tarihi müteakip 2 ay içinde sözleşmeden cayabilecek. Cayma halinde, ödenen katkı payları, varsa hesabında bulunan yatırım gelirleri ile birlikte 10 iş günü içinde çalışana iade edilecek. Şirket, cayma süresince ödenen katkı paylarının değer kaybetmemesini sağlayacak şekilde fon yönetiminden sorumlu olacak. Cayma hakkını kullanmayan çalışan, belirlenecek hallerde katkı payı ödemesine ara verilmesini talep edebilecek. Bu madde kapsamında bir emeklilik sözleşmesi bulunan çalışanın işyerinin değişmesi halinde, yeni işyerinde bu madde kapsamında bir emeklilik planı varsa, çalışanın birikimi ve sistemde kazandığı emekliliğe esas süresi yeni işyerindeki emeklilik sözleşmesine aktarılacak.

Çalışan sayısına göre BES geçişi

Yeni işyerinde emeklilik planının bulunmaması halinde çalışan, talep ederse önceki işyerinde düzenlenmiş sözleşme kapsamında katkı payı ödemeye devam edebilecek; talep etmezse emeklilik sözleşmesi sonlandırılacak. 1000 kişi ve üzerinde çalışanı olan firmalar 1 Ocak 2017 tarihinden itibaren, 249 ile 1000 arası çalışanı bulunan firmalar 1 Nisan 2017 tarihinden itibaren, 100 ila 249 arası çalışanı bulunan firmalar 1 Eylül 2017 tarihinden itibaren, 50 ila 100 firmalar ile tüm yerel yönetimler için 1 Ocak 2018 tarihinden itibaren; 10 ile 50 arasında çalışanı olan firmalar için 1 Temmuz 2018 tarihinden itibaren, 5 ila 9 arasında çalışanı olan firmalar için 1 Ocak 2019 tarihinden itibaren Çalıştırılan kişi sayısına göre belirtilen tarihlerde, çalışanlarını zorunlu bireysel emeklilik sistemine işverenler kayıt yaptırmak zorundadır. Dönem dönem çıkarılan Konut Edindirme Yardımı - Tasarruf Teşvik Fonu - İşsizlik fonu gibi işveren ve işçiden kesinti yapılarak çalışma yaşamına yük olan bu fonlar bugüne kadar amacı doğrultusunda pek kullanılmadı. Daha çok bütçe açıklarının kapatılmasında Devlet tarafından kullanıldı. BES’in kaderi farklı olur umarım.