Zorunlu Sigortalara Etkin Denetim Getirilmeli

Hazine Müsteşarlığı’nın yaptırılmasını zorunlu kıldığı sigortalarda denetimin yetersiz olması nedeniyle sigortalılık oranı istenen seviyelerde değil.

Hazine Müsteşarlığı, bazı sigortaların yaptırılmasını zorunlu kılıyor. Bu sigortaların yaptırılmaması durumunda ise ceza kesiliyor. Cezalar veriliyor verilmesine ama yine de sigorta yaptırmayı önemsemeyen büyük bir kesim var. Kısaca adı “zorunlu” olsa da bu sigortaların adı sadece zorunlu olarak kalıyor.

Ülkemizde sigorta ürünlerinin, işlevleri yerine ödenen primlerle değerlendirilmesi, dolayısıyla da sigortanın çoğu zaman ek bir maliyet olarak görülmesi sigortalılık oranlarının düşük olmasının önemli nedenleri arasında bulunuyor.

Kim takip ediyor?

Hazine Müsteşarlığı tarafından çıkarılan “Zorunlu Sigorta Takibine İlişkin Yönetmelik” sayesinde 1 Ocak 2015 tarihi itibarıyla zorunlu sigortaların geçerli teminatlar üzerinden yaptırılıp yaptırılamadığının tespiti Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) tarafından; takibe ilişkin uyarı, kontrol ve bildirim işlemlerinin ise Güvence Hesabı tarafından yapılmasına başlandı. SBM, her ay süresi sona erecek olan takibe konu sigorta poliçelerini açık adresleriyle birlikte 30 gün önceden Güvence Hesabı’na listeler halinde bildiriyor. Güvence Hesabı sigortalılara poliçelerinin yenilenmesi hususunda bir uyarı yazısı gönderiyor. Bu poliçelerden süresi sonunda yenilenmeyenler, takip eden ayda yine SBM tarafından Güvence Hesabı’na listeler halinde bildiriliyor. Bu kişiler, Güvence Hesabı tarafından ruhsat vermeye yetkili mercilere ayrıca bildiriliyor. Zorunlu sigortasını yaptırmayan gerçek ve tüzel kişilerin bu ilgisizliğinin sonucu ruhsatlarının iptali ile sonuçlanabiliyor.

Sigorta yoksa ruhsat da yok

Güvence Hesabı, zorunlu sigortaların takibiyle ilgili uygulamaya Tehlikeli Maddeler Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası ve Tüp Gaz Zorunlu Sorumluluk Sigortasıyla başladı. İlk etapta Güvence Hesabı tarafından, Tehlikeli Maddeler ve Tehlikeli Atık Mali Sorumluluk Sigortası ile Tüp Gaz Sorumluluk Sigortası kapsamda sigortası sona erecek olan kişi ve kuruluşlara uyarı mektupları gönderildi. Daha sonra, takip eden ay içerisinde sigortalarını yenilemeyen kişi ve kuruluşların tespitiyle birlikte, bu kişi ve kuruluşlara izin veya ruhsat veren ilgili kurumlara bildirimleri yapıldı. Bu sigortaları yaptırmadığı veya yenilemediği tespit edilen gerçek ve tüzel kişilerin ruhsatları, iptal edilmeye başlandı.

Bilindiği gibi Türkiye’de en yaygın zorunlu sigorta Trafik Sigortası. Bu sigortada dahi sigortalılık oranı yüzde 80 civarında. Son verilere göre Türkiye’de 19 milyon 407 bin 326 araç bulunuyor. Yürürlükteki poliçe sayısı ise 15 milyon civarında yaklaşık 4 milyon araç sigortasız yola çıkıyor. Sigortasız araçların başında ise motosiklet ve traktörler geliyor. Buna rağmen sigorta sektörü, trafik branşında 2014’te 3 milyar 527 milyon TL hasar ödedi. Eğer bu hasar sigorta şirketleri tarafından karşılanmasaydı, sigortasız bireyler tarafından karşılanacaktı.

DASK özelinde 5 yıl önceki sigortalı sayısının iki katına ulaşılmış olması, sigortalanma oranının istikrarlı şekilde arttığını ortaya koyuyor.

Elektrik-su abonelik sözleşmelerinde, tapu işlemlerinde aranan bir poliçe haline getirilen Zorunlu Deprem Sigortası’nda sigortalılık oranı henüz yüzde 40 seviyesinde. Büyük can ve mal kayıplarına neden olan 1999 Marmara Depremi’nin hasar bilançosu 20 milyar dolardı ve o dönemde sigortalılık oranı düşük olduğu için bu rakamın sadece 1 milyar doları sigorta şirketleri tarafından tazmin edildi.

Aynı şekilde Swiss Re raporuna göre, beklenen büyük İstanbul depreminin hasar bilançosunun 90-120 milyar dolar olacağı tahmin ediliyor.

GÜVENCE HESABI MÜDÜRÜ KADİR KÜÇÜK:

Denetimler genele yayılmalı

Hazine Müsteşarlığı tarafından çıkarılan “Zorunlu Sigorta Takibine İlişkin Yönetmelik” sayesinde 1 Ocak 2015 tarihi itibarıyla zorunlu sigortaların takibine ilişkin uyarı, kontrol ve bildirim işlemleri Güvence Hesabı tarafından yapılmaya başlandı.

Zorunlu sigortaların yaptırılmasında bu tür denetimlerin faydalı olacağı muhakkak. Tabii ki cezalar caydırıcı olacaktır. Ancak yeterli midir? Hayır. Zira yapılan denetimler zorunlu sigortalar kapsamında çok küçük bir alanı kapsıyor. Bu tür denetimlerin bütünü kapsaması gerekiyor. Yine de işe bir yerden başlamak lazım. Bu ilk uygulama. Devamı gelebilir, gelmeli de...

Türkiye’de en yaygın trafik sigortası olmasına rağmen bu sigortada dahi sigortasızlık oranı yüzde 20 civarında. Trafik Sigortasını yaptırmayanlar ağır bedel ödüyor. Zira Güvence Hesabı sigortasız araçlar nedeniyle ödediği tazminatlar için zarara sebep olan aracın malikine ve/veya sürücüsünü rücu ediyor. 700–800 liralık bir trafik sigortasını yaptırmayanlar çoğu zaman 100 binlerce lira tazminat ödemek zorunda kalıyor. İşte en büyük ceza bu.

Ancak bu cezayı sadece ödeyenler biliyor. Hiçbir kimsenin böyle bir ceza ile karşılaşmasını istemeyiz. Ancak her yıl yüzlerce kişi bu durumla karşı karşıya kalıyor. Trafik sigortası dışındaki branşlarda sigorta yaptırma oranı daha da düşük. Bu da Türkiye’de sigorta bilincinin düşük olmasından kaynaklanıyor. Cezalar, sadece ceza ödeyenleri etkiliyor. Oysa zorunlu sigortaların artması için öncelikle sigorta bilincinin yaygınlaşması gerekiyor. Bunda devletin katkısı da gerekiyor.

TÜRKİYE SİGORTA BİRLİĞİ (TSB) GENEL SEKRETER YARDIMCISI ATİLLA OKSAY:

Poliçesini yaptırmayana lisans ve ruhsat verilmiyor

Zorunlu sigorta poliçesini yaptırmayan gerçek ve tüzel kişiler faaliyetleri için lisans veya ruhsat alamıyor, poliçenin yenilenmediğinin tespit edilmesi durumunda ise işletme faaliyeti poliçe düzenleninceye kadar durdurulabiliyor.

Trafik Sigortası’nda ise poliçe düzenleninceye kadar araç trafikten men ediliyor. 6305 Sayılı Afet Sigortaları Kanunu ile de tapu tescil işlemleri ile su ve elektrik abonelik işlemlerinde zorunlu deprem sigortası poliçesi aranıyor, poliçe vadesi bitiminde yenilemeler DASK, sigorta şirketleri ya da sigorta aracılarının bilgilendirme faaliyetleri ile yapılmaya çalışılıyor. Söz konusu kontrol ve cezalar tam anlamıyla istenen sonuçları doğuramıyor. 5684 Sayılı Sigortacılık Kanunu’nun “Zorunlu Sigortalar” başlıklı 13’üncü maddesinin 3’üncü fıkrasında bir faaliyetin icrası ya da bir şeyin kullanılması için izin veya ruhsat vermeye veya bunları denetlemeye yetkili merciler ile Hazine tarafından belirlenen kurum ve kuruluşlar; yürütecekleri iş ve işlemlerde yapılması zorunlu sigortaların geçerli teminat tutarları dâhilinde yaptırılıp yaptırılmadığını araştırmakla yükümlü kılınıyor. Zorunlu sigortaların yaptırılmasının tespiti ve takibi “Zorunlu Sigorta Takibine İlişkin Yönetmelik” gereği kontrol ediliyor. Şirketlerce düzenlenen zorunlu sigortaların çoğuna ilişkin veriler Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi’ne transfer ediliyor. Elektronik ortamda olan verilerin etkin kullanımının, sigortalılık oranında istenilen seviyelere ulaşılmasına katkı sağlayacağı düşünülüyor.

YAPTIRILMASI ZORUNLU SİGORTALAR

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu gereği yaptırılması zorunlu sigortalar şunlar:

• Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk (Trafik) Sigortası
• Zorunlu Karayolları Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortası
• Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası
• Tehlikeli Maddeler ve Tehlikeli Atık Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası
• Tüp Gaz Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası
• Kıyı Tesisleri Deniz Kirliliği Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası
• Deniz Araçları Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası
• Özel Güvenlik Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası
• Tıbbi Kötü Uygulamaya İlişkin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası
• Zorunlu Deprem Sigortası
• Zorunlu Sertifika Mali Sorumluluk Sigortası
• Maden Çalışanları Zorunlu Ferdi Kaza Sigortası