Emekliler 600 liraya mahkum değil
Türkiye’de 7. yılını dolduran bireysel emeklilik sistemi (BES) 2 milyon kişiye ulaşırken, bazı çevrelerde BES’in bireysel emeklilik değil, bireysel yatırım sistemi olduğu ve bir ‘aldatmaca’ olduğu şeklinde eleştiriler yöneltiliyor. Sektör bu eleştiriler karşısında genelde susmayı tercih ederken, Garanti Emeklilik Genel Müdürü Erhan Adalı bu eleştirilere açık yüreklilikle yanıt vererek kafaları meşgul eden soruları aydınlığa kavuşturdu. Bireysel emeklilik hangi ihtiyaçlardan dolayı Türkiye’de devreye alındı? 2007 yılında çok önemli bir sosyal güvenlik reformu yapıldı.
Kademeli olarak emeklilik yaşı artırıldı. 2048’de işe girenler artık 65 yaşında emekli olacak. Bugün ise hâlâ kadınlar 58, erkekler 59 yaşında emekli oluyor. Geçen yıl bütçeden sosyal güvenlik harcamalarına yaklaşık 29 milyar TL civarında destek verildi. Seneye bu 40 oluyor, 45 oluyor. Yani 20 sene sonra Türkiye ne kadar vergi toplarsa hepsini sosyal güvenlik açığını finanse etmek amacıyla kullanacak. Emeklilerimizin maaşları düşük olmakla beraber maaş bağlama oranları da bir miktar aşağı çekildi. Bugün x bir görevden emekli olan bir kişi aylık 800 lira emekli maaşı alacaksa, aynı pozisyonda bugün göreve başlayıp 25 sene sonra emekli olan kişi aynı maaşı almayacak. Bugünün alım gücüyle 600 lira maaş alacak. Bu oluşan açığı bireysel emeklilik sistemi ile desteklemeniz gerekiyor.
Dünyada 4 tane çalışan 1 emekliye bakarken, Türkiye’de nerdeyse 1.5 çalışan 1 emekliye bakıyor. 2007 yılındaki reformlar yapılmamış olsaydı aynı 2001 krizi gibi Türkiye duvara toslayacaktı. Şu an Türkiye’de uygulanan bireysel emeklilik sistemi mi, bireysel yatırım sistemi mi? Dünyada emeklilikte üç tane temel sistem var: Birinci basamak, ikinci basamak, üçüncü basamak. Birinci basamak dünyanın her yerinde devletin arkasında olduğu sosyal güvenlik sistemleri. İkinci basamak zorunlu bireysel emeklilik dediğimiz sistemler. Daha çok Batı Avrupa ülkelerinde uygulanıyor. Üçüncü basamak gönüllü emeklilik sistemi. Türkiye’de birinci ve üçüncü basamak var. Aslında gidilmesi gereken yer de gerçek anlamda zorunlu bireysel emeklilik sistemi. Emeklilerimizin yaşam standartları Batı’dakilere biraz yaklaşsın istiyorsak kalkıp Antalya’ya gitsin Kapadokya’ya gitsin diyorsak, zorunlu ikinci basamağın gelmesi gerekiyor.
Dünyada bu bireysel emeklilik sistemi diye geçiyor. Basında yer alan bir olayda, sistemden çıkmak istendiğinde, vergi kesintisinin toplam fon üzerinden değil, getiri üzerinden yapılabileceği belirtildi. Burada yasal uygulama nasıl? Yasal mevzuat net. Bireysel emeklilik mevzuatında, stopajın toplam fon birikimi üzerinden kesileceği yazıyor. Herhangi bir boşluk yok. Çünkü size öyle bir avantaj sağlıyor ki, bunun bir kısmı üzerinden stopaj alıyor. Bu konuya ilişkin basına yansıyan mahkeme kararında, hakim getiri üzerinden vergilendirilmesi gerektiğini, genel vergi prensibini üzerinden karara bağlamış. Bu konu bir üst mahkemeye gönderilmiş olsaydı muhtemelen maliye teşkilatı lehine bir sonuç çıkardı. Emekli olunca birikimlerimizi ömür boyu aylık şeklinde almak istersek hangi yaş sınır olarak alınıyor? 56 yaşında ister tüm fonunuzu çekerseniz, isterseniz yarısını çekip kalanını maaş olarak alırsınız. 56 yaşındaki bir kişi için beklenen yaşam süresi 26 yıldır. Maaşı buna göre hesaplanır. (Ayfer Arslan / Akşam)
